با خطرات گاز گرفتگي آشنا شويم
تا كنون بسياري از شهرهاي كشور از نعمت گاز طبيعي بهره مند شده اند و همواره بر تعداد اين شهرها افزوده مي شود.امّا متاسفانه هر از چند گاهي شاهد اخبار متأثركننده اي مبني بر گاز گرفتگي و يا خفگي بر اثر استنشاق گازهاي سمّي هستيم ، حوادثي كه با اقداماتي آسان و بدون هزينه قابل پيشگيري مي باشند .
بايد توجّه داشته باشيم كه با افزايش آگاهي در اين زمينه و با بكار گيري اقداماتي چند ، براحتي مي توانيم اين خطر بالقوه را از خود و افراد خانواده خود ، دور كنيم .به همين دليل و با اميد آشنايي بيشتر خوانندگان محترم با علت و عوامل گاز گرفتگي و ايجاد خفگي ناشي از آن ،همچنين ارايه راه كارهايي جهت به حداقل رساندن اين حوادث ناگوار ، اين مقالــــــــه تقديم مي گردد.
اكسيژن عنصرحياتي است كه زندگي موجودات زنده صد در صد به آن وابسته است . (O2) هواي پيرامون ما داراي 21 درصد اكسيژن و 78 درصد نيتروژن است ، ساير گازها فقط يك درصد باقيمانده هوا را تشكيل مي دهند .
فشار اكسيژن درهواي خشك برابر با 160 ميلي متر جيوه (حدود 21 درصد حجمي هوا ) و فشار گاز دي اكسيد كربن( CO2)در اين هوا برابر با 0.3 ميلي متر جيوه ( يعني حدود 0.04 درصد حجمي هوا )مي باشد.
هرفرد بالغ در دقيقه بطور متوسط 12 تا 15 بار تنفس مي كند و در هر بار تنفس نيم ليتر هوا را وارد ريه هاي خود مي نمايد ، يعني بطور متوسط حدود 6 تا 8 ليتر هوا در دقيقه وارد بدن مي شود ، كه از اين حجم هوا حدود 250 ميلي ليتر ا كسيژن در دقيقه جذب خون مي شود ، و در هر دقيقه بطور متوسط حدود 200 ميلي ليتر گاز دي اكسيد كربن از بدن به محيط پس داده ميشود.با يك حساب ساده مشخص مي شود كه براي تنفس يك فرد بالغ در طول مدت يك شب تا صبح(تقريباً حدود 12 ساعت ) به پنج متر مكعب هواي تازه نياز مي باشد.
60*12 = 720دقيقه از شب تا صبح
720 * 7 = 5040 ليتر هوا مورد نياز در اين مدت (حدود 5 متر مكعب )
در فصل هاي گرم كه از وسايل گرمازا خصوصاً بخاري استفاده نمي شود ،هواي موجود در يك اتاق سه در چهار با ارتفاع سه متر ، براي تنفس راحت بيش از هفت نفر ( فقط از نظر درصد گازهاي تنفسي ) كافي مي باشد .
اما با شروع فصل سرما و روشن نمودن وسايل گرمازا ، خصوصاَ بخاري هاي گاز سوز ، معادلات فوق به گونه اي ديگر تغيير مي يابند . با توجه به اين كه هر بخاري گاز سوز مي تواند حد اقل به اندازه حدود ده نفر اكسيژن مصرف كند ، از فشار گاز اكسيژن در اين شرايط ، به سرعت كاسته مي شود
بايددر نظر داشت كه قدرت حل شدگي گاز دي اكسيد كربن در خون حدود بيست برابر بيشتر از قدرت حل شدگي اكسيژن است.
از طرف ديگر هر گاه فشار گاز اكسيژن كه درحالت عادي برابر با 160 ميلي متر جيوه (حدود 21 در صد حجمي هوا ) است به حدود 60 ميلي متر جيوه (حدود 7 درصد حجمي هوا )كاهش يابد ، تغييرات شديد و خطر آفرين در تنفس ايجاد مي شود .
وهرگاه فشار گاز دي اكسيد كربن كه در حالت عادي برابر با 0.3 ميلي متر جيوه ( برابربا 0.04 درصد حجمي هوا)است به بالاتر از 50 ميلي متر جيوه (حدود 7 درصد حجمي هوا )افزايش يابد تغييرات بسيار شديد و خطرناك در الگوي تنفس فرد ايجاد مي شود.
بنا بر آنچه گفته شد : اگربه هر دليلي فشار گاز دي اكسيد كربن در هواي محيط افزايش يابد و يا از فشار گاز اكسيژن كاسته گردد ، مشكلات جدي تنفسي ،خفگي و مــــــــرگ ، مي تواند اتفاق بيافتد .
افزايش و تجمع گاز دي اكسيد كربن در بدن كه اصطلاحاً به آن هيپركاپني گفته مي شود، مي تواند باعث ضعف عمومي سيستم عصبي مركزي از جمله مركز كنترل تنفس شده ، سردرد ، اغتشاش شعور(كانفيوژن )، كٌما و حتي مـــــــرگ را به دنبال داشته باشد.
مونواكسيد كربن:
بايد دانست خفگي و گاز گرفتگي هميشه ناشي از افزايش گاز دي اكسيد كربن و يا كاهش گاز اكسيژن درهواي محيط نيست ،بلكه گاهي اوقات خفگي و گاز گرفتگي ناشي از استنشاق گازهاي سمّي مي باشد. يكي از خطرناك ترين اين گازها كه مي تواند سبب مسموميت تنفسي و مرگ گردد ، گاز مونواكسيد كربن مي باشد.
اگر چه امروزه با بكارگيري گازطبيعي كه فاقد مونواكسيد كربن است ،از شيوع خفگي و مسموميّت تنفسي با اين گاز كاسته شده است ،امّا بايستي درنظر داشت حدود 0.06 حجم گازهاي خارج شده از اگزوز ماشينهاي بنزيني را گاز مونواكسيد كربن تشكيل مي دهد .
مونواكسيد كربن گازي سمّي ،بي رنگ و بي بو مي باشد كه از سوختن ناقص كربن حاصل مي گردد . چنانچه مي دانيد سلول هاي بدن براي تداوم حيات و انجام سوخت و ساز به اكسيژن نياز دارند و كار انتقال اكسيژن به سلول هاي بدن توسط هموگلوبين خون انجام مي شود . علّت سمّي بودن گاز مونواكسيد كربن اين است كه ميل تركيبي هموگلوبين با آن حدود 210 برابر بيشتر از ميل تركيبي هموگلوبين با اكسيژن است .
وقتي گاز مونواكسيد كربن با هموگلوبين تركيب شود تشكيل مونوكسي كربوهموگلوبين مي دهد و بدين ترتيب قدرت انتقال اكسيژن از هموگلوبين گرفته مي شود .
زماني كه فشار گاز مونو اكسيد كربن در هوا به حدود 0.4 ميلي متر جيوه برسد ساختن مونوكسي كربو هموگلوبين به طور فزاينده اي شروع مي شود ، (يعني حدود بيست ليتر گاز مونواكسيد كربن در يك اتاق سه در چهار با ارتفاع سه متر كافي است تا ساختن مونوكسي كربو هموگلوبين شروع شود.)
فشار گاز مونواكسيد كربن درهوا و مدّت زماني را كه فرد در تماس با آن مي باشد ، تعيين كننده بروزعلايم و شدّت مسموميّت تنفسي خواهد بود .
بايستي در نظر داشت كه مسموميّت با گاز مونواكسيد كربن ، بدون تغيير در تعداد تنفّس اتفاق افتاده وبا علايم تهوع و سر درد همراه مي باشد .
در مسموميّت با اين گاز رنگ قرمز روشن گيلاسي كه مربوط به مونوكسي كربو هموگلوبين است ،درپوست و مخاط و زيرناخن فرد مصدوم ديده مي مي شود .
هرگاه حدود 70 تا80 درصد هموگلوبين بدن با مونواكسيد كربن تركيب شود ، ‹‹ مــــــرگ ›› اتفاق مي افتد.
نكته قابل توجّه اين است كه تماس مزمن و طولاني مدّت با گاز مونواكسيد كربن حتي در مقادير و دوزهاي كمتر از دوز كشنده نيز مي تواند سبب آسيب ديدگي مغز و بروز تغييرات ذهني و گاهي نيز ايجاد حالتي شبيه به پاركينسون شود.
اگر چنانچه كسي با گاز مونواكسيد كربن دچار مسموميّت شده باشد ،بايستي سريعاً او را از محيط آلوده به اين گاز ،خارج نموده و در تماس با هواي آزاد گذاشت ، در مسموميّت هاي شديد لازم است به مصدوم تنفس مصنوعي داده شود و درصورت امكان تنفس با اكسيژن بر تنفس با هواي آزاد ،ارجعيّت دارد .
پيشگيري از گاز گرفتگي
با توجّه به مباحثي كه مطرح شد ، به منظور جلوگيري از گاز گرفتگي و به حد اقل رساندن احتمال اين خطر ، پيشنهاد مي شود :
1_ اتومبيل خود را به گونه اي در پارگينگ قرار دهيد كه خروجي اگزوز آن رو به بيرون پاركينگ باشدو زماني كه مي خواهيد آن را روشن نماييد ،ابتدا درب پاركينگ را به طور كامل باز كنيد .از روشن كردن اتومبيل در فضاي محدود و سر بسته كه تهويه مناسبي ندارد ، خودداري كنيد .به ياد داشته با شيد روشن گذاشتن اتومبيل فقط درپاركينگي مجاز است كه محصور نبوده و از هر طرف با هواي آزاد درارتباط باشد . بنابراين اگرمي خواهيد در هنگام روشن گذاشتن اتومبيل به پاره اي از كارهاي آن (از جمله : سنجش و كنترل روغن موتور و روغن ترمز ،آب رادياتور ، بررسي وضعيّت لاستيك ها ، انجام برخي تعميرات جزيي ، شستن و خشك كردن اتومبيل ، جارو زدن آن و ....) رسيدگي كنيد ، ابتدا بايد اتومبيل را ا ز پاركينگ خارج نماييد .
2 _ اگر براي گرم نمودن منزل از شوفاژ استفاده مي كنيد ، دقّت داشته باشيد كه موتورخانه از تهويه مناسبي برخوردار بوده و هواي موتورخانه از هيچ طريقي در ارتباط با هواي محل سكونت شما نباشد . به خاطر داشته باشيد كه خوابيدن در اتاقي كه هواي آن به طريقي در ارتباط باهواي موتورخانه است ،بسيار خطرآفرين بوده و مي تواند مرگ آور باشد.
3 _ اگراز بخاري هاي گاز سوز براي گرم نمودن منزل خود استفاده مي كنيد ، در نظر داشته باشيد :
- بخاري هايي كه مورد استفاده قرار مي دهيد كاملاً استاندارد باشد ،شعله يك بخاري استاندارد در حالت كم ،متوسط و زياد كاملاً آبي مي سوزد ، همچنين يك بخاري استاندارد بايستي داراي ترموكوبل سالمي نيز باشد .
زماني كه به هر دليل گاز قطع شود و بخاري خاموش گردد ، ترموكوبل سرد شده و مسير عبور گاز را به طور كامل مسدود مي نمايد . زماني كه ترموكوبل سالم باشد در روشن نمودن بخاري حتماً حدود بيست تا سي ثانيه بايستي فشار دست روي شير بخاري باقي بماند تا بتوان شعله اصلي را روشن نموده و با بر داشتن فشار دست از روي شير ، بخاري خاموش نگردد.
- هرگز از بخاري هاي گازسوز بدون دودكش در منزل استفاده ننماييد ، در واقع اين بخاري ها براي فضاهاي عمومي كه تردد زياد داشته و جريان آزاد هوا هميشه برقرار باشد ، طراحي شده اند ، نه براي فضاي محدود و سر بسته منزل .
- بر روي دودكش بخاري درپشت بام منزل از كلاهك هاي استاندارد استفاده نماييد ، كلاهك بايد به گونه اي باشد كه درهنگام وزش باد ، گاز هاي خروجي از دودكش را به درون دودكش و از آنجا به درون بخاري بازگشت ندهد.
- براي اتصال بخاري به دودكش از لوله ها و زانوهايي كه از ورق گالوانيزه ساخته شده باشد ، استفاده نماييد . اتصال زانو ها و لوله ها به همديگر و به بخاري و دودكش بايستي كامل و بدون درز باشد . استفاده از لوله هاي آلومينيومي فنري ( خرطومي ) به هيچ عنوان توصيه نمي شود ، چراكه اين لوله ها در حرارت بالا خاصيّت خود را از دست داده و به راحتي سوراخ مي شوند ، در ضمن اتصال اين لوله هاي فنري به بخاري و دودكش ، اتصال ضعيف و غير قابل اعتمادي مي باشد
- هميشه سعي نماييد با شروع فصل سرما ، كه مي خواهيد از بخاري هاي گاز سوز استفاده نماييد ، شيشه بالاي درب اتاق ها راخارج نماييد تا ارتباط هوايي بين تمام اتاق هاي منزل وهال و آشپزخانه ، از اين طريق فراهم شود.
- از همه مهم تر اينكه سعي كنيد دراتاقي كه يك بخاري گازسوز روشن است ، حتماً يكي از پنجره ها ي اتاق را به اندازه يك سانتي متر باز بگذاريد . اين كار اجازه مي دهد گازهايي كه از لحاظ تنفسي براي شما مضر هستند از اتاق خارج شده و اكسيژن لازم براي سوختن مناسب بخاري و تنفس سالم تر شما ، از طريق هواي آزاد فراهم شود . اين كار تقريباً شما را از گاز گرفتگي ايمن نموده و از آسيب رسيدن مزمن و دراز مدّت به سيستم مغز و اعصاب نيز جلوگيري مي كند .
وسايل گازسوز نيز همانند ساير وسايل مشابه جهت روشن شدن و سوختن مناسب نياز به هوا دارند و تنها راه ارتباطي آنها با فضاي خارج از ساختمان از طريق دودكش مي باشد . گاز گرفتگي از جمله حوادثي است كه معمولا در اثرفقدان دودكش مناسب براي وسايل گازسوز به خصوص بخاري و آبگرمكن و عدم تهويه كافي درفضاي اتاق روي ميدهد . سوختن ناقص گاز و تجمع گازهاي مسموم كننده و يا حتي كمبود اكسيژن سبب مسموميت افرادي كه درچنين فضايي تنفس مي كنند شده و ممكن است به مرگ آنها منتهي شود. بنابراين براي جلوگيري از خطرات ناشي از سوختن ناقص وسايل گازسوز و گازگرفتگي به اين نكات دقيقاً توجه شود.
• هر وسيله گاز سوز بايد داراي يك دودكش استاندارد و مجزا ومجهز به كلاهك باشد.
• همواره محل اتصال دودكش به وسايل گازسوز را بازرسي و از آببندي و ثبات آنها اطمينان حاصل نماييد.
• مسدود شدن دودكش سبب سوخت ناقص و ايجاد گازهاي خطرناك و مسموم كننده وبرگشت چنين گازهايي به داخل فضاي زندگي گرديده و باعث گازگرفتگي ومرگ مي شود.
دودكش وسايل گاز سوز در محل عبور از شيشه هاي پنجره نبايد مستقيماً با شيشه در تماس باشد. زيرا در چنين صورتي امكان شكستن شيشه در اثر حرارت و لق شدن و افتادن دودكش وجود دارد.
در صورتيكه دودكش از پنجره به بيرون هدايت شده است بايد داراي حداقل يك متر ارتفاع عمودي از محل خروج از پنجره باشد.
• هر چند وقت يكبار كلاهك دودكش هاي وسايل گازسوز را بازرسي وچنانچه كلاهك افتاده باشد آنرا در محل خود نصب كنيد . قابل ذكر است كه كلاهك علاوه بر اينكه از نفوذ باران و برف و افتادن ساير اشيا به داخل دودكش جلوگيري مي كند، در منظم سوختن وسيله گازسوز نيز موثر است . ضمناً از فشردن بيش از اندازه كلاهك كه باعث تغيير حالت وگرفتگي منافذ خروج گازهاي دودكش مي شود نيز خودداري كنيد.
• انتهاي دودكش هاي توي كار بايد حداقل 1 متر از سطح پشت بام بالاتر باشد.
هر وسيله گازسوز بايستي داراي دودكش مناسب و بدون اشكال جهت تخليه گازهاي حاصل از احتراق به فضاي آزاد باشد و هرگونه نقص و نارسايي و رعايت ننمودن استانداردها در اين مورد موجب حادثه خواهد گرديد.
• در هنگام ساخت ، خريد واجارة منزل به دودكش وسايل گازسوز كاملاً توجه فرمائيد و تا حدالامكان از خريد و اجارة خانههائي كه فاقد دودكش مناسب در داخل ديوار مي باشد خودداري فرمائيد.
تمام دودكش هاي وسائلگازسوز بايستي حتماً مجهز به بخش عمودي متناسبوكلاهك H باشد.
• از قراردادن خروجي دودكش به صورت افقي با كلاهك و يا بدون كلاهك در زير سقف و بالكن جداً خودداري فرمائيد.
• دودكش در داخل ديوار وخارج آن و محلاتصال بهوسيله گازسوز بايستي كاملاً آببندي باشد. هردرز كوچكي ميتواند باعث خروج گازهاي حاصل از احتراق و حادثه گردد.
• حتيالامكان از نصب زانوي اضافي در مسير دودكش خودداري نمائيد. زيرا زانو كارآئي دودكش را كاهش ميدهد.
• به هيچ عنوان دودكش وسايلگازسوز وهواكش (فن) را از يك لوله يا كانال مشترك عبور ندهيد.
• براي دودكش داخل و بيرون ديوار به هيچ عنوان از لولههاي پلاستيكي و غير مقاوم در برابر حرارت استفاده نشود.
• دودكش بايد از ورقهاي ضد زنگ (گالوانيزه) و نسبتاً ضخيم انتخاب شود.
• آبگرمكن و بخاري حتماً بايستي مجهز به دودكش باشد . از نصب اين وسيلهها بدون دودكش در محيطهاي بسته جداً خودداري نمائيد.
• استفاده از دودكشهاي مشترك بايستي با نظر متخصصين و مهندسين مشاور تأسيساتي انجام گردد.
• استفاده از دودكشهاي آكاردئوني آلومينيومي بعلت عدم امكان آببندي در ابتدا و انتها خطرناك ميباشد.
• از قراردادن قطعات لوله دودكش بصورت لب به لب خودداري نمائيد و حتماً از دودكشهاي نوع نر و ماده كه باعث آببندي در محل اتصال و عدم خروج گازهاي حاصل از احتراق خواهد شد ، استفاده نمائيد.
• ازاضافه نمودن به طول بخش افقي دودكش در قسمتهاي فوقاني ساختمان جهت ساخت اطاقك و انباري بر روي بام خودداري نمائيد. در هنگام ساخت طبقهاي جديد دودكشهاي قديمي را عمودي و استاندارد ادامه داده و در حين عمليات ساختماني دودكش را در مقابل ريزش مصالح و نخاله ساختماني و انسداد داخلي كاملاً محفوظ نگهداريد.
• هنگام عبور دودكش از داخل ديوار و تقاطع آن بايستي قطر لوله فلزي كاملاً يكسان باشد كمكردن قطر لوله هنگام خروج از ساختمان (ديوار يا سقف) مجاز نميباشد.
• ازنصب دودكش درحياط خلوتهاي رو بسته خودداري نمائيد. داكت دودكشها بايد خروجي از بالا و پايين به هواي آزاد داشته باشد و به هيچ وجه هيچگاه بالاي داکت مسدود نگردد .
• دودكشها را مرتباً بازرسي نمائيد و از آزادبودن مسير دودكش اطمينان حاصل نمائيد.
• اطراف لولههاي دودكش موجود در موتورخانه بايستي كاملاً آببندي گردد تا از نفوذ گازمونواكسيد كربن (CO) به داخل بنا و يا موتورخانه جلوگيري شود.
• در هنگام هرگونه ساخت و ساز مراقب باشيد ، مصالح ساختماني بداخل دودكشها ريخته نشود و راه ورودي دودكش را مسدود نكرده باشد.
• هر ساله قبل از روشن كردن وسائل گرمازا ، مراقب باشيد مسير دودكشها توسط پرنده اي لانهسازي و مسدود نشده باشد.
• بخش عمودي (خروجي) دودكش حداقل بايستي 3 برابر بخش افقي درنظر گرفته شود و حداقل ارتفاع بخش عمودي نبايستي از يك متر كمتر باشد.
• از تغيير قطر در خروجي دودكش و كم كردن سايز آن خودداري نمائيد.
• جهت جلوگيري از پديده خطرساز «مکش معکوس» در ساختمانها لازم است بر روي قسمت زيرين درب ورودي هر آپارتمان از دريچه تهويه کرکره اي يا آيفوني مناسب به طول 50×20 سانتيمتر استفاده گردد . همچنين زير دربهاي ورودي اطاق خواب ها نيز حدود 3 تا 5 سانتيمتر بازباشد.
• انتهاي كليه دودكشها بايستي حداقل يك متر از سطح پشت بام بالاتر بوده و از ديوارههاي جانبي نيز حداقل يك متر فاصله داشته باشد و حتي المقدور ازکلاهک Hاستفاده گردد.
• قسمت عمودي دودكش بايستي برروي پايههاي مناسب قرارگيرد تا وزن آن به پايه منتقل شود و از كج شدن آن جلوگيري بعمل آيد. ضمناً بخش عمودي دودكش برروي نماها بايستي توسط بستهاي مناسب به ديوار محكم گردد. همچنين مراقب چرخش كلاهك به سمت زمين باشيد ، در اين صورت اينگونه دودكشها كارآئي لازم را ندارند و عدم خروج گازهاي حاصل از احتراق جان شما را تهديد ميكند.
رعايت موارد فوق موجب جلوگيري از پس زدن و بازگشت گازهاي سمي وسايل گازسوز بداخل منازل (مکش معکوس) ميگردد.
• عبور دودكش ازفضاي داخل سقفكاذب و عليالخصوص حمام به دليل امكان پوسيدگي و نشت گاز منواكسيدكربن خطرناك ميباشد.
• دمپر خروجي دودكش شومينه (قبل از روشن كردن) بايستي كنترل تا ازسلامت حركت دمپر (دريچه داخلي كه بتوسط زنجيرباز و بسته ميشود) و باز و بسته شدن آن اطمينان حاصل شود ، در صورت باز نشدن دمپر ، گاز منواكسيد كربن فضاي ساختمان را مسموم مينمايد.
• جهت تأمين هواي مورد نياز وسايل گازسوز از قبيل آبگرمكن ديواري و بخاري درآپارتمانهاي محدود ضروري است دريچه تهويه اي در محل مناسب (ترجيحاٌ پشت وسيله گازسوز) كه به هواي آزاد مرتبط ميباشد تعبيه گردد.
• دودكش بايستي مجهز به بست نگهدارنده باشد و در محل خود محكم گردد.
• براي شومينه به دليل امكان پسزدن گازهاي حاصل از احتراق بهتر است از دودكش به قطر 15 سانتي متر استفاده كرد.
• حتيالامكان از دودكشهايي كه از پنجره به بيرون هدايت ميشوند بايستي اجتناب نمود. چنانچه ناچاراً دودكش از پنجره به بيرون هدايت شود بايد به روش صحيح و كاملاً محكم در محل خروج از پنجره مهار و مجهز به كلاهك شود و حداقل داراي 1 متر ارتفاع از محل خروج باشد. در صورتيكه هنگام بهرهبرداري و روشن بودن وسيله گازسوزبا آزمايش قرار دادن دست بر روي دودكش مشاهده گرديد كه دودكش مذكور سرد مي باشد از اين دودكش بايستي صرفنظر نموده و ضروري است دودكشي تعبيه گردد كه تا بالاي بام ادامه داشته باشد.
• اتصال خروجي دودكش به درز انبساط بين دو ساختمان ميتواند باعث نفوذ گاز منواكسيدكربن از منافذ به هر كدام از اين
آزمايش دودکش
براي اطمينان از صحت عملكرد دودكش 3 آزمايش آسان ذيل را ميتوان انجام داد.
1- سادهترين آزمايش هر دودكش دستزدن و لمس آن است. سردي دودكش نشانه عدم عبور گازهاي سمي حاصل از احتراق وسيله گازسوز و زنگ خطري براي شما ميباشد. وقتي وسيله گازسوز کارمي کند بايستي دودکش داغ باشد و نوک انگشتان داغي آنرا حس کند.
2- آزمايش بعدي استفاده از شمع و يا شعله كبريت در محل دريچه و مبدأ دودكش در اتاق (محل مصرف) ميباشد . با قرار دادن كبريت روشن درابتداي دريچه بايستي شعله به سمت داخل دودكش كشيده شود . اين موضوع نشانه كـاركردن و مكش مناسب دودكش و در صورتيكه تغييري در شعله ايجـاد نشود نشان دهنده عدم مکش مناسب دودكش ميباشد.
3- هنگام خريد و يا اجاره خانه و قبل از وصل وسايل گازسوز به دودکش،مسير دودكشها را بايك وزنه و طناب محكم از پشتبام تا محل دريچه و مبدأدودکش كنترل نمائيد تا از بازبودن آن كاملاً مطمئن شويد.
• به منظور وجود هواي كافي و پرهيز از سوختن ناقص در وسايل گازسوز بايستي راه ورود هوا به داخل اتاقها توسط روزنههاي مناسب (در زير دربها، دريچه هاي كركرهاي پايين دربها و...) ايجاد شود. اين موضوع بويژه در اتاقهاي كوچك و فضاهاي زيرزميني از اهميت و حساسيت فوقالعاده اي برخوردار است. در اين راستا لازم است توجه فرمائيد كه معمولاً يك بخاري در حدود 15 برابر حجم گاز مصرفي به هواي تازه جهت سوختن نياز دارد.يك بخاريمعمولي خانگي بايستي درحدود 15متر مكعب در ساعتهواي تازه دريافت كند تا قادر به سوزاندن مناسب گازطبيعي باشد. بنابراين ملاحظه ميشودكه منافذ ورود هوا چه تأثير حياتي در اين رابطه دارند.
• مسدودشدندودكشلوازمگازسوز (حتيدرحدجزئي) باعث ناقصسوزی و پسزدن گازهاي سمي به فضاي اتاق ميشود. همواره از مسدود نبودن دودكشها اطمينان حاصل فرمائيد.
• به منظور نصب دودكش وسايل گازسوزازکمترين تعداد زانو استفاده شود.زيرا در اينصورت مكش دودكش كم شده و موجب پسزدگي گازهايخطرناك حاصل ازاحتراق ميشود.
• توصيه ميشود در طراحي و ساخت ابنيه نوساز ، دودكش كليه وسايل گازسوز پيشبيني شود و نقشه مربوطه توسط مهندس ناظر تأييد گردد. نصب دودكش بعد از اتمام پروژه بر روي نما در ساختمانهاي جديدالاحداث كاملاً بيمورد ميباشد.
• مراقب باشيد البسه آويزان شده شما در تراس ، دودكش همسايه پايين را مسدود ننمايد.
• دودكش و اتصالات مربوطه در حياط خلوت و داكتها بايستي حتماً داراي بست و تكيهگاه مناسب باشد.
• دودكشهاي آجري به دليل نفوذ گاز از درزها به ساير قسمتها خطرساز ميباشد.
• دودكش شوفاژ براساس ظرفيت مربوطه و بايستي داراي قطر مناسب باشد.ضمناً حداقل قطر براي كمترين مصرف دستگاههاي شوفاژ لوله به قطر20 سانتيمتر پيشنهاد ميشود.
• براي كليه آبگرمكن هاي ديواري دودكش به قطر 15 سانتيمتر به بالا پيشنهاد ميشود.
• دريچه دودكش بايستي بالاتر از وسيله گازسوز قرارگيرد و نصب هرگونه دودكش از ارتفاع دستگاه به سمت ارتفاع پائينتر (شيب از وسيله گازسوز به سمت زمين) جداًخطرناك ميباشد و موجب پسزدن محصولات سمي احتراق مي گردد.
• به ازاي هر زانوي ْ90 در دودكش ، لازم است به ارتفاع بخش عمودي اضافه گردد.
• حتيالامكان در آپارتمانهاي زير 50 متر مربع سيستم گرمايش بوسيله شوفاژ انجام شود و از وسايل گرمايشي همچون بخاري يا آبگرمکن ديواري استفاده نشود.
• ساخت حمام در كنار شوفاژخانه خطرناك و حادثه سازميباشد.
• نصب دو وسيله گاز سوز شومينه و بخاري در آپارتمانهاي كوچك و استفاده همزمان از آنها ميتواند احتمالاٌ آثار زيانباري را به بار آورد.
• نسبت به مشاهده شعله زرد رنگ در وسائل گازسوز بيتفاوت نباشيد چون اين مشكل ناشي از نرسيدن هواي كافي يا نقص در دستگاه گازسوز و... ميباشد.
• هرگونه نشتي لولههاي آب گرمخطرناك ميباشد چون در اين صورت باعث مدام سوزي آبگرمكن گازي ميشود. اينموضوع باعث مصرف سوخت بيشتر، اكسيژن بيشتر و در نهايت خطراحتمالي ميشود.
• اگر در منزل دچار سردرد ، سرگيجه ، تهوع و ... ميشويد علت در وسايل گازسوز نيز ميتواند باشد. معمولاً در اثر نبودن هواي كافيوعيوب وسايلگازسوز عمل احتراق مختل مي گردد و گازهاي مضر و خطرناك توليد و در سطح خانه پخش ميشودكه موجب عوارض بعدي مي گردد.
• داكت مسير دودكشها و آپارتمانها در بالاي بام و طبقه همكف (در ابتدا و انتها) حتيالامكان بايستي باز و به فضاي آزاد راه داشته باشد تا اگر نشتي در مسير دودكش بوجود آمد به بيرون هدايت شود و به داخل ساختمان نفوذ نكند.
• براي پكيج منازل بدليل مصرف بالاحتيالامكان بايستي از دودكش به قطر 15 سانتيمترو بيشتر استفاده شود.
• استفاده از زانوهاي متوالي براي عبـور دودكش عمودي از مجــاور شناژهاي افقي (حالت U) باعث كم كردن كارآئي دودكش ميشود . قبل از بتونريزي در ساخت منازل مسير دودكش را انتخاب نمائيد.
• استفاده از گچ و مصالح ساختماني براي پركردن فواصل و درزهاي ما بين دودكشها در داخل ديوار ساختمان موجب گرفتگي گرديده وحوادث بسياري را باعث شده است از اين كار جداً خودداري نمائيد.
• استفاده از سطل آب و قراردادن دودكش در آن جهت تصفيه گازهاي سمي به جاي نصب دودكش استاندارد خطري جدي براي مصرفكنندگان گاز طبيعي (حتي در فضاهاي كوچك نظير مغازه و فروشگاه) ميباشد. حوادث مرگباري از اين باور غلط تاكنون بروز كرده است.
· گاز طبيعي(CH4) سمي نبوده و عارضه خاصي را در بدن انسان ايجاد نمي كند اما اولاٌ در آتش سوزي و انفجار مي تواند نقش اصلي را ايفا نمايد و ثانياٌ در صورتيکه وجود CH4 موجب خروج و کمبود اکسيژن گردد ، خطرات جدي کمبود اکسيژن بوجود خواهد آمد .
· گاز منواكسيد كربن در اثر احتراق ناقص سوخت هاي فسيلي از جمله گاز طبيعي بوجود مي آيد .گاز منواكسيدكربن(CO) بي رنگ ، بدون بو و بي مزه است و به همين دليل به سادگي با حواس انساني قابل تشخيص نمي باشد.
· از گاز منواكسيد كربن(CO) به عنوان يك خفه كننده شيميايي نام برده مي شود .اين گاز بسيار سمي وكشنده و خطرناك مي باشدوحتي در مقاديربسيار جزئي باعث مرگ انسان مي شود .
· يكي ازراههاي توليد منواكسيد كربن(CO) در منزل ، احتراق ناقص سيستم هاي گرمايش وپخت وپزمي باشد .
· همان طور كه ميدانيد انسان براي تنفس نياز به اكسيژن دارد .در صورت وجود منواكسيد كربن (گاز سمي ناشي از احتراق ناقص وسائل گازسوز) درمحيط زندگي ، انسان مسموم مي گردد و در واقع حمل اكسيژن توسط خون مختل شده و اكسيژن به بافت هاي بدن نرسيده وانسان دچار خفگي ودر نهايت مرگ مي شود .
· علائم و نشانه هاي فيزيولوژي منواكسيد كربن(CO) برانسان بستگي به ميزان غلظت منواكسيد كربن در خون دارد .
· هرچه مقدار(CO) در خون بيشتر باشد ،خطري كه انسان راتهديد ميكند بيشتر ميشود.
منواكسيد كربن(CO) در غلظت پايين باعث خواب آلودگي ، گيجي ، خستگي ، سردرد ، سرگيجه ، ضعف و بيحالي ، حالت تهوع وگاهي استفراغ ميشود و در غلظتهاي بالاتر باعث خفگي و در نهايت مرگ مي شود.
بر اساس آمار موجود در زمستان گذشته به علت شدت سرمای هوا تعدادی از وسایل گازسوز به ویژه وسایل حرارتی و گرمایشی با نرخ حرارتی بالا به دلایل مختلف از جمله نقص در سیستم ایمنی دستگاهها و آگاهی نداشتن شهروندان در زمینه نصب وسایل بدون دودكش مناسب حادثه ساز و موجب تلفات جانی شماری از هموطنان شد كه زمینه نگرانی و فشارهای روحی و روانی را در اذهان مردم و مسئولان فراهم كرد.
به منظور آگاهی و آشنایی هرچه بیشتر شهروندان ارجمند مواردی از اصول ایمنی ارائه و بكاربستن آنها توصیه میشود.
1- (67.2 % ) حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته به دلیل نقص فنی در نصب لوله های دودکش که شامل: اشکال در نوع اتصالات، چفت نشدن لوله های دودکش، نصب نشدن اصولی (زانویی زیاد، مسیر رو به پایین و...)، بکارگیری نوع نامناسب(آکاردئونی) و رعایت نكردن مناسب قطر لوله های دودکش بوده است.
بمنظور نصب دودكش وسایل گازسوز از كمترین تعداد زانویی استفاده شود در غیر اینصورت مكش دودكش كم و موجب پس زدگی گازهای سمی میشود.
محل اتصال دودكش به وسایل گازسوز را بازرسی و از آببندی و ثبات آنها اطمینان حاصل كنید.
دودكش در داخل و خارج دیوار و محل اتصال به دستگاه گاز سوز باید كاملاً آببندی باشد.روزنه كوچكی میتواند باعث خروج گازهای حاصل از سوختن گاز و بروز حادثه شود.
حتی الامكان از نصب زانوی اضافی در مسیر دودكش خودداری كنید زیرا زانو كارآرایی دودكش را كاهش میدهد.
به هیچ عنوان دودكش وسایل گازسوز و هواكش (فن) را از یك لوله یا كانال مشترك عبور ندهید.
از قرار دادن قطعات لوله دودكش بصورت لب به لب خودداری كنید و حتماً از دودكشهای نوع نر و ماده كه باعث آب بندی در محل اتصال و خارج نشدن گازهای حاصل از سوختن خواهد شد استفاده كنید.
اطراف آن بخش از لولههای دودكش كه در موتورخانه قرارگرفته است باید كاملاٌ آب بندی شود تا از نفوذ گاز CO به داخل بنا یا موتورخانه جلوگیری شود.
قطر لوله دودكش باید مساوی یا بیشتر ازقطر لوله خروجی دستگاه گازسوز باشد.
2-بخش دیگری از حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته به دلیل نصب نشدن دودکش در وسایل گازسوز بوده است.
هر وسیله گازسوز باید یك دودكش مستقل و استاندارد و مجهز به كلاهك H داشته باشد.
آبگرمكن و بخاری حتماً باید مجهز به دودكش باشد.از نصب این وسیلهها بدون دودكش در محیطهای بسته جداً خودداری كنید.
توصیه میشود درطراحی و ساخت بناهای نوساز، دودكش كلیه وسایل گاز سوز پیش بینی و با استاندارد طراحی شود.
3- نداشتن کلاهک مناسب (کلاهک H) بر روی خروجی دودکشها زمینهساز شماری دیگر از حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته بود.
هر چند وقت یكبار كلاهك دودكشهای وسایل گاز سوز را بازرسی و چنانچه كلاهك افتاده باشد آن را در محل خود نصب كنید قابل ذكر است كه كلاهك مناسب علاوه بر اینكه از نفوذ باران و برف و افتادن سایر اشیاء به داخل دودكش جلوگیری میكند در منظم سوختن وسیله گازسوز نیز موثر است.
داشتن كلاهك مخصوص(H) برای دودكش در پشت بامها برای جلوگیری از خاموش شدن بخاری و به دنبال آن انتشار گاز CO اهمیت بالایی دارد.
4-قسمتی از حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته مربوط به مسدود بودن مجاری لوله های دودکش بوده است.
مسدود شدن دودكش سبب سوخت ناقص و ایجاد گازهای خطرناك و سمی و برگشت چنین گازهائی به درون محل زندگی و باعث گاز گرفتگی و مرگ میشود.
از نصب دودكش در حیاط خلوتهای روبسته خودداری كنید. داكت دودكشها باید به هوای آزاد راه داشته باشد و به هیچ وجه نباید بالای داكت مسدودشود.
مسدود شدن دودكش لوازم گازسوز حتی در حد جزیی باعث ناقص سوزی و پس زدن گازهای سمی به فضای اتاق میشود.
مراقب باشید البسه آویزان شده شما در تراس، دودكش همسایه طبقه پایین را مسدود نكند.
شومینه مشترک برای چند واحد در صورت کوچک بودن اندازه مجرای خروجی و لوله کشی آن باعث برگشت دود از شومینه روشن طبقات پایین به داخل آپارتمان در شومینه خاموش طبقات بالاتر می شود.
5- نقص فنی در نصب و راهاندازی دستگاه گازسوز عامل دیگری در بروز حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته بوده است.
نصب وراه اندازی وسایل گرمایشی توسط افراد غیر مجرب و بی تجربه و یا توسط افراد خانواده باعث ایجاد خطر میشود.
از جابجا كردن وسایل گازسوز كه مستقیماَ به لوله ثابت متصل است ، خودداری كنید زیرا ممكن است در اثر جابجایی محل اتصال آسیب ببیند و دچار نشتی شود.چنانچه این امر لازم باشد باید به موسسات مجاز مراجعه شود.
شیلنگ گاز نباید هرگز در معرض حرارت اجاق گاز و بخاری وسایل گرمازا قرار داشته باشد.
از قراردادن خروجی دودكش به صورت افقی با كلاهك و یا بدون كلاهك در زیر سقف و بالكن جداَ خودداری كنید.
عبور دودکش از فضای داخل سقف کاذب به ویژه حمام به دلیل امکان پوسیدگی و نشت گاز منواکسید کربن خطرناک است.
6- بخشی از حوادث گاز مونواکسید کربن درسال گذشته به دلیل استفاده از وسایل گازسوز غیر استاندارد بوده است.
7- نصب دستگاه گازسوز در محیط های نامناسب(همچون محیط کوچک، بسته وبدون تهویه و درزگیری کامل منافذ، بستن درب و پنجره ها...) دلیل دیگری برای وقوع حوادث ناشی از گاز منواكسید كربن در سال گذشته بود.
برای جلوگیری ازپدیده خطرساز مكش معكوس درساختمانها لازم است برروی قسمت زیرین درب ورودی هر آپارتمان ازدریچه تهویه كركرهای یا آیفونی مناسب به طول 50×20 سانتی متر استفاده شود.همچنین زیردربهای ورودی اطاق خوابها نیزحدود 3 تا 5 سانتی متربازباشد.
نصب شومینه وبخاری گازسوز درآپارتمانهای كوچك واستفاده همزمان ازآنها بسیار خطرناك است.
از نصب آبگرمكن در حمام،مكانهای كوچك ومحبوس و روشن كردن شعلههای اجاق گاز در آشپزخانه برای گرم نگه داشتن محیط داخل خانه، جدا خودداری كنید.
آب گرمكنهای دیواری گازی اگر به مدت طولانی در محیط های بسته، روشن باشند خطرناك میشوند.
چند نکته ضروری:
ساخت حمام دركنار موتورخانه خطرناك وحادثه سازاست.
برای پكیچ منازل دودكش با قطر حداقل 15 سانتی مترباید، تعبیه شود.
برای بخاریهای گازسوز دودكش با قطر حداقل 10 سانتی متر تعبیه شود.
برای شومینه گازی دودكشی با قطر حداقل 15 سانتی متر تعبیه شود.
برای آبگرمكنهای دیواری دودكشی با قطر حداقل 15 سانتی متر تعبیه شود.
برای موتورخانه شوفاژ دودكشی با قطر 20 سانتی متر تعبیه شود.
هنگام ورود به موتورخانه، درب را بازنگه دارید وچند لحظه تامل كنید سپس وارد موتورخانه شوید تا درصورت وجود احتمالی گازهای سمی، تبادل هوا با فضای بیرون انجام گیرد.
نكات ايمني در مورد استفاده از سيستم حرارت مركزي
1 ـ محل اتاقك موتورخانه بايستي به طريقيباشد كه هوا در آن جريان داشته باشد . به عبارت ديگرهوا از دريچه اي وارد و از دريچه يا پنجره ديگري به خارج هدايت شود.
2 ـ زير درب موتورخانه جهت عبور جريان ، حداقل 5 سانتي متر با زمين فاصله داشته باشد و در قسمت پايين درب نيز يك دريچه مشبك جهت تهويه تعبيه گردد .
3 ـ توصيه مي شود موتور خانه مجهز به هواكش ( FAN ) باشد .
4 ـ پنجره موتورخانه را هميشه نيمه باز نگه داريد .
5 ـ منافذ دودكش ها بايد كاملاً آببندي شده باشد .
6 ـ كنترل نماييد از اطراف ديگ و مابين پره ها گازهاي حاصل از احتراق در فضا پخش نشود تا در معرض خطر قرار نگيريد .
7 ـ در هنگام ورود به موتورخانه ، درب را باز نگه داريد و چند لحظه تأمل نموده و سپس وارد موتورخانه شويد تا در صورت وجود احتمالي گازهاي سمي ، تبادل هوا با فضاي بيرون انجام گيرد .
8 ـ ازتعبيه لوله هاي دودكش به صورت افقي و بيش از يك متر در موتورخانه ، خودداري فرماييد .
9 ـ از نصب زانوهاي متعدد دودكش در موتورخانه جداً پرهيز نماييد . در صورتيكه سيستم فعلي منزل شما بدين صورت بوده ، در اولين فرصت نسبت به اصلاح سيستم دودكش دستگاه شوفاژ اقدام فرماييد .
10 ـ اطراف لوله هاي بالارونده ( آب سرد و گرم و .. ) از موتورخانه را كاملاً و توسط مصالح مناسب ، آببندي نماييد.در غير اينصورت امكان نفوذ گاز سمي مونواكسيدكربن از اطراف لوله ها به واحد مسكوني شما وجود دارد .
